धनगढी, ३१ साउन / राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार बैतडी जिल्लाको कुल जनसंख्या २ लाख ४२ हजार १५७ रहेको छ। रोजगारी, अध्ययन तथा अन्य कारणले जिल्लाका सबै नागरिक अहिले बैतडीमै नरहे पनि ठूलो संख्या जिल्लामै बसोबास गर्छ। उनीहरूको स्वास्थ्य उपचारको मुख्य भरोसा जिल्ला अस्पताल बैतडीसहित जिल्लाभित्रका स्वास्थ्य संस्थामै छ।

स्वास्थ्य मानिसको सबैभन्दा ठूलो धन हो। नेता होस् वा आम नागरिक, बिरामी पर्दा उपचार पाउनु सबैको अधिकार हो। आफ्नो स्वास्थ्य जोगाउनु सबैको पहिलो कर्तव्य पनि हो। त्यसैले नेपाल सरकारका भौतिक पूर्वाधार मन्त्री सुनिल लम्साल बैतडी पुगेपछि निरन्तरको दौडधुपका क्रममा बिरामी पर्नुभयो र उपचारका लागि काठमाडौँ लगिनुभयो भन्ने विषयलाई अन्यथा लिनुपर्ने कुरा छैन।

बैतडीमा रहँदा मन्त्री लम्साललाई भाइरल ज्वरोका लक्षण देखिएपछि जिल्ला अस्पताल बैतडीमा प्रारम्भिक स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको थियो। पछिल्लो समय मौसम परिवर्तनसँगै जिल्लाका सर्वसाधारणमा पनि भाइरल ज्वरोका बिरामी बढिरहेको अस्पतालले जनाएको छ। मन्त्री लम्सालमा पनि त्यस्तै लक्षण देखिएको बताइएको छ।

तर प्रारम्भिक उपचारपछि पनि स्वास्थ्य अवस्थामा सुधार नआएपछि उहाँलाई नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत काठमाडौँ लगिएको छ। स्वास्थ्य अवस्था जटिल बनेपछि विशेषज्ञ उपचार आवश्यक पर्न सक्छ। त्यस अवस्थामा उपचारका लागि सुविधासम्पन्न ठाउँमा लैजानु स्वाभाविक पनि हो।

तर यही घटनाले बैतडीका आम नागरिकको मनमा एउटा प्रश्न भने जन्माएको छ, मन्त्रीज्यूजस्तै गाह्रो अवस्था आम नागरिकलाई आइपरेमा उनीहरूले पनि सहज रूपमा हेलिकप्टर पाउन सक्छन् त?

सबै नागरिकलाई नेपाली सेनाको हेलिकप्टर आवश्यक नपर्न सक्छ। तर दुर्गम पहाडी जिल्लामा गम्भीर बिरामी परेका कतिपय नागरिकले समयमै उपचार नपाएर ज्यान गुमाउनुपर्ने अवस्था अझै अन्त्य भएको छैन। उपचारका लागि जिल्ला बाहिर जानुपर्ने नागरिकका लागि यातायात, आर्थिक अवस्था र समय सबै चुनौतीका विषय हुन्।

मन्त्री लम्साललाई काठमाडौँ लैजानुपर्ने अवस्था वास्तवमै त्यति गम्भीर थियो कि थिएन, बैतडीमै उपचार सम्भव थिएन कि थिएन, वा विशेषज्ञ सेवा आवश्यक भएकाले काठमाडौँ लैजानुपरेको हो भन्ने कुरा सम्बन्धित स्वास्थ्य निकायले स्पष्ट पार्न सक्छ। तर आम नागरिकले उपचार गरिरहेको जिल्ला अस्पतालमा मन्त्रीको उपचार किन सम्भव हुन सकेन भन्ने प्रश्न उठ्नु अस्वाभाविक भने होइन।

यो प्रश्न मन्त्रीको उपचारको विरोध होइन। बरु यही घटनालाई आधार बनाएर सुदूरपश्चिमका स्वास्थ्य संस्थाको अवस्था र नागरिकले पाउने स्वास्थ्य सेवामाथि गम्भीर बहस हुनुपर्छ भन्ने हो।

बैतडीका नागरिक पनि त्यही देशका नागरिक हुन्। उनीहरूले पनि गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा पाउने अधिकार राख्छन्। बिरामी पर्दा उपचारका लागि धनगढी, नेपालगञ्ज वा काठमाडौँ धाउनुपर्ने बाध्यता कहिलेसम्म रहने? जिल्ला अस्पतालमा आवश्यक विशेषज्ञ चिकित्सक, उपकरण र सेवा विस्तार कहिले हुने? गम्भीर बिरामीलाई तत्काल उद्धार गर्ने भरपर्दो व्यवस्था कहिले बन्ने?

मन्त्रीलाई हेलिकप्टर उपलब्ध हुनु नराम्रो होइन। प्रश्न यति मात्रै हो– सुदूरपश्चिमका आम नागरिकले पनि गम्भीर अवस्थामा राज्यको त्यस्तै सहज र भरपर्दो स्वास्थ्य सुविधा कहिले पाउने?

सत्तामा पुगेका व्यक्तिले उपचारका लागि पाउने सुविधा आम नागरिकका लागि पनि राज्यको स्वास्थ्य प्रणाली बलियो बनाउने प्रेरणा बन्नुपर्छ। मन्त्रीको उपचारका लागि हेलिकप्टर उडेको घटनाले कम्तीमा पनि बैतडी र समग्र सुदूरपश्चिमका नागरिकको स्वास्थ्य अधिकारमाथि राज्यको ध्यान खिच्न सक्नुपर्छ।

किनकि स्वास्थ्यमा विभेद हुनु हुँदैन। उपचार पाउनु नागरिकको अधिकार हो। मन्त्री होस् वा मजदुर, नेता होस् वा सर्वसाधारण-ज्यान सबैको बराबर मूल्यवान् हुन्छ।