पुराना राजनीतिक दलहरूको पछिल्लो गतिविधि हेर्दा उनीहरू वास्तवमै बदलिएका हुन् कि केवल समय र परिस्थितिअनुसार आफ्नो अभिव्यक्ति परिवर्तन गरेका हुन् भन्ने प्रश्न फेरि उठ्न थालेको छ। लामो समयदेखि सत्ता र राजनीतिमा प्रभाव राख्दै आएका दलहरूमाथि विगतका कमजोरीबाट पाठ सिकेर अघि बढ्न नसकेको आरोप र आलोचना हुँदै आएको छ।
पछिल्लो राजनीतिक गतिविधिले पनि त्यही बहसलाई पुनः सतहमा ल्याएको छ। सुधारको कुरा धेरैपटक सुनिन्छ, परिवर्तनको प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरिन्छ। तर नागरिकले खोजेको परिवर्तन भाषणमा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्ने हो। नेतृत्वको कार्यशैली, निर्णय प्रक्रिया, सार्वजनिक स्रोतको प्रयोग, नियुक्ति तथा अवसर वितरण, पारदर्शिता र जनताप्रतिको जवाफदेहितामा वास्तविक परिवर्तन आएको छ कि छैन भन्ने प्रश्नको जवाफ अब नाराले होइन, कामले दिनुपर्ने अवस्था छ।
आज फेरि आफ्नो राजनीतिक हैसियत, प्रभाव र शक्ति प्रदर्शन गर्ने गतिविधि देखिएमा त्यसलाई नागरिकले स्वाभाविक रूपमा प्रश्न गर्न सक्छन्। शक्ति प्राप्त गर्नु आफैंमा समस्या होइन; प्रश्न त्यसको प्रयोग कसरी हुन्छ भन्ने हो। राज्यको स्रोत, सार्वजनिक पद र राजनीतिक पहुँच जनताको हितका लागि प्रयोग भइरहेका छन् कि सीमित व्यक्ति, समूह वा निकटवर्तीको हितसँग जोडिएका छन् भन्ने विषयमा पारदर्शिता आवश्यक हुन्छ।
समय बदलिएको छ। नागरिकको चेतना र सूचना पहुँच पहिलेभन्दा फराकिलो भएको छ। सामाजिक सञ्जालदेखि सार्वजनिक बहससम्म हरेक निर्णयमाथि प्रश्न उठ्ने अवस्था छ। त्यसैले अब कुनै दल वा नेताले केवल विगतको योगदान, ठूलो संगठन, लामो राजनीतिक इतिहास वा लोकप्रिय नाराका आधारमा मात्रै जनताको विश्वास कायम राख्न सक्ने अवस्था छैन।
अर्कोतर्फ, आफूलाई नयाँ शक्ति, नयाँ राजनीतिक विकल्प वा परिवर्तनको प्रतिनिधिका रूपमा प्रस्तुत गर्नेहरू पनि जनताको परीक्षणबाट बाहिर छैनन्। नयाँ अनुहार आउँदैमा राजनीति स्वतः नयाँ हुँदैन। नयाँ भनिएका शक्तिको कार्यशैली, निर्णय, पारदर्शिता, नेतृत्व संस्कार र सार्वजनिक स्रोतप्रतिको व्यवहारले नै उनीहरू कति फरक छन् भन्ने देखाउनेछ।
त्यसैले प्रश्न पुराना दलको मात्र होइन, नयाँ भनिने सबै राजनीतिक शक्तिको पनि हो। पुरानो होस् वा नयाँ, सत्ता बाहिर होस् वा सत्ताभित्र-जनताको नजरमा सबैको मापदण्ड एउटै हुनुपर्छ। अब नागरिकले भाषणभन्दा काम, आश्वासनभन्दा नतिजा, पदभन्दा जिम्मेवारी, शक्तिभन्दा जवाफदेहिता र नाराभन्दा व्यवहार खोजिरहेका छन्। जनताको नाम लिएर राजनीति गर्ने हरेक नेतृत्वले जनतासामु आफ्नो कामको हिसाब दिनुपर्ने अपेक्षा स्वाभाविक हो।
राजनीतिक दलहरूलाई प्रश्न गर्नु विरोध मात्र होइन, लोकतान्त्रिक अभ्यासको महत्वपूर्ण पक्ष पनि हो। त्यसैले कुनै दल वा नेताप्रति अन्धसमर्थन वा अन्धविरोधभन्दा पनि उनीहरूले गरेका निर्णय, सार्वजनिक अभिलेख, नीति, कार्यसम्पादन र राज्यस्रोतको प्रयोगलाई तथ्यका आधारमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
आज प्रश्न यति मात्र होइन कि को पुरानो हो र को नयाँ। असली प्रश्न त यो हो :पुरानो राजनीतिक संस्कार दोहोरिँदैछ कि नयाँ राजनीतिक संस्कार निर्माण हुँदैछ? जनताको नाममा प्राप्त शक्ति जनताकै हितमा प्रयोग भइरहेको छ कि छैन? र सार्वजनिक पद व्यक्तिगत वा समूहगत लाभको माध्यम बन्दैछ कि सार्वजनिक जिम्मेवारीको माध्यम? यी प्रश्नको जवाफ समयले मात्र होइन, राजनीतिक नेतृत्वका आगामी निर्णय र व्यवहारले दिनेछ। अन्ततः जनताको विश्वास भाषणले होइन, निरन्तरको काम, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र परिणामले कायम हुने हो।
