बाजुरा ७ साउन/बाजुराका किसानलाई अहिले बाँदरबाट स्याउ कसरी जोगाउने भन्ने चिन्ता छ । साउनको पहिलो सातादेखि बाँदरले केही स्याउ खाने र केही स्याउ रुखबाट झारिदिने गरेपछि अहिले यहाँका किसानलाई स्याउ कसरी जोगाउने भन्ने चिन्ता परेको हो । यहाँका बुढीनन्दा, हिमाली, स्वामीकार्तिक खापर र जगन्नाथ गाउँपालिकामा किसानले अहिले स्याउ खेती गर्दै आएका छन् ।

आम्दानी राम्रो हुने सम्भावना देखिएपछि पछिल्लो समय यहाँका किसान स्याउ खेतीमा लागेका हुन् । यहाँ स्याउ खेती राम्रो हुने भए पनि पहिला सडक नहुँदा उत्पादन गरेका स्याउ बजारसम्म पु¥याउन समस्या हुन्थ्यो ।

अहिले यहाँका गाउँबस्तीमा सडक पुगेपछि स्याउ बजारसम्म लैजान सहज भएको छ । यसै कारण किसानले अन्नबालीभन्दा पनि स्याउ खेतीमा बढी चासो दिन थालेका हुन् । योभन्दा पहिला बाँदरले प्रायः अन्नबाली मात्र खान्थ्यो, स्याउमा खासै असर गरेका थिएन । अहिले भने साउनको पहिलो सातादेखि स्याउसमेत खान सुरु गरेको छ । यहाँका किसान भदौ १५ देखि असोजमा स्याउ टिप्ने र त्यो स्याउ बजारमा लगेर बिक्री गर्ने गर्थे । जगन्नाथ गाउँपालिका–१, ढाडाकोटका मनोज कामीले कालाजुर, नाउली, कालापानी, डोप्कामा झन्डै तीन हजारदेखि चार हजारसम्म स्याउका बोट रहेको बताए । २०७१र७२ सालमा यहाँका विष्ट, विश्वकर्मा, गिरी, रोकाया, बोगटी, खत्री र उपाध्यालगायतका चाररपाँच सय परिवारले यहाँ स्याउ लगाएका हुन् ।

ती बोटमा गत वर्षदेखि स्याउ राम्रो फल्ने गरेको छ । उनीहरूले गत वर्षमा एकै जनाले झन्डै ३५ हजारभन्दा बढीको स्याउबारीमा नै बेचेका हुन् । यस वर्ष भने ठेकेदार आउनु पहिला नै बाँदर बारीमा पुगेर सबै स्याउ सखाप पारिदिएको कामीले बताए । जगन्नाथ गाउँपालिका–१ का स्थानीय केपी सार्कीले अन्नबालीभन्दा स्याउले जीविकोपार्जन गर्न सहज हुन्छ भनेर स्याउ खेती सुरु गरेकामा अहिले बाँदरले सबै स्याउ सखाप पारिदिएपछि अब के खेती गर्ने चिन्ता लागेको बताए ।

बाजुरामा पहिला पहिला स्थानीय जातको मात्र स्याउ उत्पादन हुन्थ्यो । अहिले यहाँका किसानले गाला, फुजीलगायतका उन्नत जातको स्याउ उत्पादन गर्दै आएका छन् । बाजुराका १७० हेक्टर जमिनमा अहिले स्याउ खेती गरिन्छ । यहाँ गत वर्षमा एक हजार २० मेट्रिक टन उत्पादन भएको थियो । त्यो केही स्याउ देशका विभिन्न जिल्लामा बिक्री गरेको कृषि ज्ञान केन्द्र बाजुरा प्रमुख जसिराम साहनीले बताउनुभयो । उहाँले भन्नभुयो, “संस्थाले रोग लागेपछि त्यसको रोकथाम गर्न सक्छ तर बाँदरलाई भने रोक्ने केही उपाय छैन ।”

यहाँका किसानको सबैभन्दा ठुलो समस्या बाँदर आतङ्क हो । बाँदरबाट खेती जोगाउने स्थानीय सरकारसँग पनि केही कार्ययोजना नभएको स्थानीय तहले बताउँछन् । यता बाँदरबाट खेती जोगाउने उपाय केही छैन । बरु बाँदरले गरेको क्षति यकिन गरेर त्यसको सिफारिस आएपछि राहतको व्यवस्था गर्न सकिने डिभिजन वन कार्यालय बाजुराका सूचना अधिकारी सुभाष ऐडीले बताए ।